Lãnh đạo xã cùng thầy cúng, ông Mận và các bậc cao niên trong thôn trao đổi, tìm hiểu về sự tích và những câu chuyện gắn với miếu Tán Mạ.
Nằm cách trung tâm xã hơn 20km với con đường đồi núi gập ghềnh, thôn Khau Tàm (được sáp nhập từ ngày 1/7/2026 gồm Khau Tàm cũ, Nà Khà, Khuổi Chỉa) là nơi sinh sống của cộng đồng đồng bào các dân tộc. Trong đó, khu vực Khau Tàm cũ với 100% là người Dao Tiền (59 hộ dân) từ bao đời nay vẫn giữ trọn nét văn hóa tín ngưỡng gắn liền với ngôi Miếu Tán Mạ linh thiêng.
Chứng tích huyền thoại "Vết chân ngựa Nàng Tán Mạ" in sâu trên đá bên bờ suối
Tín ngưỡng lâu đời và tích xưa bên bờ suối
Theo lời kể của ông Bàn Văn Mận và các bậc cao niên trong thôn, miếu Tán Mạ là chốn linh thiêng đã có từ bao đời nay, xuất hiện trước cả khi có tích về Nàng Tán Mạ. Truyền thuyết dân gian kể lại rằng, xưa kia có người phụ nữ tên là Nàng Tán Mạ khi đi qua khu vực này thì không may bị ngã ngựa và qua đời ngay tại đây. Đến nay, bên bờ suối gần miếu vẫn còn vạt đá in sâu vết chân ngựa – chứng tích huyền thoại mà người xưa để lại. Tôn kính sự linh thiêng của bà Nàng, từ đó mỗi khi cúng tế tại miếu, thầy cúng và dân làng đều khấn gọi cả bà Nàng Tán Mạ, mong Nàng cùng các vị thần linh phù hộ độ trì cho dân làng ấm no, mùa màng bội thu và gặp nhiều may mắn.
Cảnh quan miếu Tán Mạ và cây đa cổ thụ bên dòng suối mát
Nơi gửi gắm ước vọng của người dân
Mỗi năm, các hộ dân người Dao Tiền ở Khau Tàm cũ lại tập trung đông đủ tại miếu Tán Mạ vào hai dịp lễ chính: Ngày 12/7 âm lịch: Lễ cúng cầu mùa, cầu may mắn, sức khỏe và xua tan bệnh tật; Ngày 26/12 âm lịch: Lễ cúng trả lễ (tạ ơn) cho một năm đã qua và xin khất sang năm mới lại dâng lễ cúng.
Mỗi lễ cúng diễn ra gọn gàng trong khoảng một giờ đồng hồ do thầy cúng chủ trì cùng sự có mặt của dân làng. Lễ vật dâng lên miếu giản dị, đều do chính tay bà con cùng nhau dâng lên gồm gà, xôi nếp và rượu.
Một góc của thôn Khau Tàm cũ có miếu Tán Mạ ẩn mình dưới gốc cây đa cổ thụ.
Hướng tới phục dựng và bảo tồn văn hóa
Dù địa hình chia cắt, đường xá đi lại còn nhiều vất vả, việc duy trì các nghi thức tại miếu Tán Mạ là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống người Dao Tiền.
Trong thời gian tới, địa phương định hướng nâng cấp, huy động nguồn lực xã hội hóa khu vực miếu Tán Mạ để có nơi thờ tự đàng hoàng hơn. Đồng thời, các cơ quan chức năng và cộng đồng cũng đang nghiên cứu để đề xuất phục dựng Hội văn hóa của người Dao Tiền tại Khau Tàm, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc và mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa tâm linh tại địa phương sau khi sáp nhập./.
Thực hiện: Hoàng Chinh
